Etiket Okuma Rehberi

Etiket Okuma Nedir?

Etiket okuma, bir gıda ürününün ambalajında yer alan besin değerleri tablosu, içindekiler listesi ve beslenme beyanlarını anlamlandırma sürecidir.
Bu bilgiler; ürünün enerji, yağ, şeker, tuz, lif, vitamin ve minerallerini gösterir.

Bununla birlikte, Sığırcı ve Sarp’ın (2024) geliştirdiği “Besin Etiketi Okuma Tutum Ölçeği”, bireylerin etiket farkındalıklarını ölçmeyi amaçlamıştır.
Sonuç olarak, etiket okuma alışkanlığı yalnızca bilgiyle değil, tutum ve davranışla da yakından ilişkilidir.

Etiket Okuma Neden Önemli?

Markette dolaşırken “şekersiz”, “light”, “doğal” veya “glutensiz” ibarelerini görmek oldukça yaygın hale geldi. Ancak, bu ifadeler her zaman ürünün gerçekten sağlıklı olduğu anlamına gelmez. İşte bu noktada etiket okuma becerisi devreye girer. Bilinçli bir tüketici olabilmek için dolayısıyla ürün etiketlerini doğru yorumlamak gerekir.

Aydilek ve arkadaşlarının (2025) araştırmasına göre, bireylerin gıda okuryazarlığı arttıkça daha bilinçli besin seçimleri yaptıkları saptanmıştır.
Dolayısıyla, etiketi okuyabilen birey yalnızca kaloriye değil, içerik kalitesine de dikkat eder.

Gıda Etiketi Okuma Rehberi: Etiket Üzerinde Neler Yer Alır?

Bir gıda etiketinde mutlaka bulunması gereken ana bölümler şunlardır:

1. Besin Değerleri Tablosu

• Enerji (kcal/kJ)
• Yağ (doymuş, tekli, çoklu doymamış)
• Karbonhidrat (şekerler dahil)
• Protein
• Tuz / Sodyum
• Lif

2. İçindekiler Listesi

• Maddeler ağırlık sırasına göre yazılır.
• İlk sıradaki bileşen, ürünün en çok bulunan maddesidir.
• “Bitkisel yağ” veya “şeker” gibi genel ifadeler, içerik hakkında belirsizlik yaratabilir.

3. Alerjen Bilgisi

• Glüten, süt, soya, yumurta, fındık gibi alerjenler kalın harflerle belirtilir.

4. Sağlık ve Beslenme Beyanları

• “Şekersiz”, “düşük yağlı”, “lif kaynağı” gibi ifadeler bilimsel kriterlere göre kullanılmalıdır (Erbağcı, 2024).
• Örneğin, “düşük yağlı” ifadesi için ürünün 100 gramında 3 gramdan az yağ bulunmalıdır.

Kısacası, etiket üzerindeki tüm bilgiler birlikte değerlendirilmelidir.

Etiket Okuma Bilinci: Tüketici Ne Kadar Bilinçli?

Karakış (2024) tarafından yapılan çalışmaya göre, birçok tüketici etiketi okumayı “zaman kaybı” olarak görmektedir.
Ancak, etiketi düzenli okuyan bireyler özellikle tuz ve şeker miktarına dikkat eder.

Yalçın ve Sevim (2024) ise yetişkinlerin etikete yönelik olumlu tutuma sahip olsalar bile, bilgi eksikliği nedeniyle doğru değerlendirme yapamadıklarını belirtmiştir.
Bu nedenle, etiket okuma yalnızca bilgi değil, alışkanlık ve farkındalık da gerektirir.

Anneler ve Etiket Okuma Bilinci

Aksu ve Çalbayram (2024), annelerin e-sağlık okuryazarlığı düzeyi ile etiket okuma alışkanlığı arasında pozitif ilişki bulmuştur.
Buna göre, dijital sağlık bilgisini aktif kullanan anneler, market alışverişlerinde etiketleri daha dikkatli incelemektedir.

Sonuç olarak, çocukların beslenmesinde annelerin bilinçli etiket okuyucu olması büyük bir fark yaratır.

“Sağlıklı Görünen” Ürünlere Dikkat!

Bununla birlikte, Çapar ve Çimen (2024), tüketicilerin ürün seçiminde etiket bilgisinden ziyade marka imajına ve reklamlara güvendiğini belirtmiştir.
Bu nedenle, “sağlıklı görünen” ama aslında yüksek şeker, sodyum veya yağ içeren ürünler kolaylıkla tercih edilebilmektedir.

Yılmaz ve Der’in (2023) çalışmasında ise etiket farkındalığının artmasının, ayrıca adil ticaret ve tüketici hakları açısından da önemli olduğu vurgulanmıştır.

Kısacası, sadece “ambalajına güvenmek” tüketici için büyük bir yanılgı olabilir.

Etiket Okumanın 5 Altın Kuralı

Etiketleri doğru okumayı öğrenmek, sağlıklı beslenme yolculuğunda fark yaratır.

1. İçindekiler listesini oku: İlk üç madde ürünün ana içeriğidir.
2. Şekerin farklı isimlerini tanı: Glukoz şurubu, fruktoz, sakkaroz da şekerdir.
3. 100 gram üzerinden değerlendir: Porsiyon hilelerine dikkat et.
4. Trans yağdan kaçın: “Kısmen hidrojene edilmiş” ibaresi sağlıksız yağ içerir.
5. Ambalaj renklerine aldanma: “Doğal” ifadesi her zaman katkısız demek değildir.

Böylece, ürünleri daha bilinçli karşılaştırabilir ve gerçekten sağlıklı olanı seçebilirsin.

Sonuç

Sonuç olarak, bilimsel veriler; etiketi okuyabilen bireylerin daha sağlıklı beslenme alışkanlıklarına sahip olduğunu göstermektedir. Etiket okumak yalnızca kalori hesabı yapmak değil; ayrıca kendini ve sevdiklerini koruma bilincidir.

Unutma: Sağlıklı görünen her ürün sağlıklı değildir — ama etiketi okuyabilen bir tüketici her zaman doğru tercihi yapar.

Diğer Blog yazılarımı incelemek için buraya tıklayabilirsiniz.

Kaynakça

1. Aksu, K., & Çalbayram, N. (2024). Annelerin e-Sağlık Okuryazarlığı Düzeyinin Besin Etiketi Okuma Alışkanlığı Üzerine Etkisi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 33(3), 200-207.
2. Sığırcı, S. S., & Sarp, T. Z. (2024). Bir Ölçek Geliştirme Çalışması: Besin Etiketi Okuma Tutum Ölçeği. Beslenme ve Diyet Dergisi, 52(1), 10-18.
3. YILMAZ, M., & DER, H. ADİL GIDA, GIDA OKURYAZARLIĞI ve GIDA ETİKETİ OKUMA BİLİNCİ. GASTRONOMİ ALANINDA TEMATİK ARAŞTIRMALAR-V, 157.
4. Yalçın, T., & Sevim, Y. (2024). Yetişkin bireylerin besin etiketi okumaya yönelik tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 17(1), 109-118.
5. KARAKUŞ, S. Ş. (2024). TÜKETİCİLERİN GIDA ETİKETLERİNİ OKUMA DURUMLARI VE TERCİHLERİ. The Journal of Social Sciences, 3(6), 321-331.
6. Çapar, A. G., & Çimen, B. B. (2024). Besin Etiketleri Besin Seçimlerinde Etkili Midir?. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(1), 147-157.
7. ERBAĞCI, M. A. (2024). BESİN ETİKETLEME VE SAĞLIK. SAĞLIK & BİLİM 2024 BESLENME-I, 23.
8. Aydilek, O. H., Arslantaş, D., Ünsal, A., Kavlu, E., & Yücel, E. (2025). Bir Üniversite Hastanesine Başvuranlarda Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum ve Algılanan Gıda Okuryazarlığının Değerlendirilmesi (ESOGÜ SUAH Örneği). Osmangazi Tıp Dergisi, 47(4), 582-592.
9. Gökçen, M., & Küşümler, A. S. (2021). Yetişkinlerde gıda etiketi okuma bilgi düzeyi ile davranışa geçirme arasındaki ilişki. Online Turkish Journal of Health Sciences, 6(1), 82-91.